Kinh tế Mỹ giảm tốc vì lạm phát tăng mạnh sau xung đột Iran, Fed đứng trước áp lực nâng lãi suất

Tăng trưởng kinh tế chậm hơn dự báo giữa làn sóng lạm phát mới. Nền kinh tế Mỹ đã tăng trưởng chậm hơn kỳ vọng trong quý II/2026 khi làn sóng lạm phát bùng phát do tác động từ cuộc xung đột với Iran khiến chi phí năng lượng tăng mạnh, tạo thêm áp lực đối với người tiêu dùng, doanh nghiệp và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Theo báo cáo do chính phủ Mỹ công bố ngày 30/7, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nền kinh tế lớn nhất thế giới tăng trưởng với tốc độ thường niên 1,5% trong ba tháng kết thúc vào tháng 6. Con số này thấp hơn mức 2,1% của quý trước và cũng thấp hơn dự báo của phần lớn các chuyên gia kinh tế. Mặc dù vậy, kết quả này vẫn tích cực hơn nhiều so với mức tăng trưởng chỉ 0,5% trong quý IV/2025, cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn duy trì được đà mở rộng bất chấp nhiều cú sốc lớn từ bên ngoài.

Giá dầu và xăng tăng mạnh vì chiến sự Trung Đông. Giai đoạn được phản ánh trong báo cáo GDP diễn ra ngay sau khi xung đột tại Trung Đông leo thang, kéo theo một trong những cú sốc dầu mỏ lớn nhất trong nhiều năm. Lo ngại nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn đã đẩy giá dầu tăng vọt, khiến giá xăng tại Mỹ leo lên mức cao nhất trong nhiều năm. Theo dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình trên toàn quốc từng chạm mức 4,56 USD/gallon trong tháng 5 trước khi hạ nhiệt phần nào sau khi các bên đạt được một thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ vào tháng trước. Việc giá nhiên liệu tăng mạnh không chỉ làm tăng chi phí đi lại của người dân mà còn đẩy chi phí vận tải, logistics và sản xuất lên cao, tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá cả của hàng loạt mặt hàng khác trong nền kinh tế. Lạm phát tiếp tục vượt xa mục tiêu của Fed. Một trong những mối lo lớn nhất hiện nay là lạm phát đang có dấu hiệu nóng trở lại. Tỷ lệ lạm phát hằng năm của Mỹ đã tăng lên 3,5%, cao hơn khoảng 1,5 điểm phần trăm so với mục tiêu 2% mà Fed theo đuổi. Giá năng lượng tăng chỉ là một phần nguyên nhân. Nhiều doanh nghiệp cũng phải đối mặt với chi phí nguyên vật liệu, tiền lương và vận chuyển cao hơn, buộc phải chuyển một phần gánh nặng này sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán. Điều này khiến sức mua của các hộ gia đình suy giảm và tạo thêm thách thức cho quá trình kiểm soát lạm phát vốn đã kéo dài trong nhiều năm.

Thị trường lao động vẫn là điểm sáng. Dù nền kinh tế giảm tốc và lạm phát gia tăng, thị trường lao động Mỹ vẫn cho thấy sức chống chịu đáng kể. Hoạt động tuyển dụng tiếp tục duy trì ổn định hơn so với những gì nhiều chuyên gia từng dự báo. Tỷ lệ thất nghiệp chưa tăng mạnh, trong khi nhu cầu tuyển dụng ở nhiều lĩnh vực vẫn ở mức tương đối cao. Sự vững vàng của thị trường việc làm giúp duy trì thu nhập của người lao động và hỗ trợ chi tiêu tiêu dùng – động lực quan trọng nhất của nền kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, chính sức mạnh này cũng khiến Fed gặp nhiều khó khăn hơn trong cuộc chiến chống lạm phát, bởi nhu cầu tiêu dùng mạnh có thể tiếp tục tạo áp lực lên giá cả. Trí tuệ nhân tạo tiếp tục là động lực tăng trưởng. Một trong những điểm nổi bật của kinh tế Mỹ trong thời gian qua là làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo (AI). Theo phân tích của JPMorgan Asset Management, chi tiêu liên quan đến AI đóng góp khoảng hai phần ba mức tăng trưởng GDP của Mỹ trong nửa đầu năm 2025, vượt xa mức đóng góp từ chi tiêu của hàng trăm triệu người tiêu dùng Mỹ. Các tập đoàn công nghệ lớn đã liên tục đầu tư hàng chục tỷ USD vào: Trung tâm dữ liệu (Data Center). Chip AI hiệu năng cao. Hạ tầng điện toán đám mây. Hệ thống mạng phục vụ các mô hình AI thế hệ mới. Làn sóng đầu tư này không chỉ thúc đẩy lĩnh vực công nghệ mà còn tạo việc làm và kích thích hoạt động sản xuất trong nhiều ngành công nghiệp liên quan. Nhiều chuyên gia nhận định AI đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất của kinh tế Mỹ trong giai đoạn hiện nay, bù đắp phần nào sự suy yếu của các lĩnh vực truyền thống.

Khả năng Fed tăng lãi suất đang tăng lên. Sự kết hợp giữa lạm phát cao và thị trường lao động vẫn mạnh khiến giới đầu tư ngày càng tin rằng Fed có thể tiếp tục nâng lãi suất trong thời gian tới. Theo diễn biến trên thị trường hợp đồng tương lai, xác suất Fed tăng lãi suất đã tăng lên đáng kể sau khi các số liệu kinh tế mới được công bố. Nếu điều này xảy ra, doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ phải đối mặt với chi phí vay vốn cao hơn. Lãi suất tăng thường kéo theo: Chi phí vay mua nhà cao hơn. Lãi vay doanh nghiệp tăng. Hoạt động đầu tư chậm lại. Người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu. Thị trường bất động sản chịu áp lực. Những yếu tố này có thể khiến tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ tiếp tục suy yếu trong các quý tới. Fed trước bài toán khó. Ngay trước thời điểm báo cáo GDP được công bố, Fed đã chuẩn bị công bố quyết định mới nhất về chính sách tiền tệ. Hiện lãi suất chuẩn của Mỹ đang nằm trong khoảng 3,5% - 3,75%. Mức này đã giảm đáng kể so với đỉnh được thiết lập vào năm 2023, nhưng vẫn cao hơn rất nhiều so với mức gần 0% từng được duy trì trong giai đoạn đầu đại dịch COVID-19 nhằm hỗ trợ nền kinh tế. Việc Fed có tiếp tục nâng lãi suất hay không sẽ phụ thuộc vào diễn biến của lạm phát, thị trường lao động cũng như tác động kéo dài từ cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông gây ra. Chủ tịch Fed cam kết đưa lạm phát trở lại mục tiêu. Tân Chủ tịch Fed Kevin Warsh, người vừa tiếp quản vị trí lãnh đạo ngân hàng trung ương Mỹ trong mùa hè năm nay, khẳng định ưu tiên hàng đầu của Fed vẫn là đưa lạm phát trở lại mức mục tiêu. Ông nhấn mạnh rằng giá cả tăng cao kéo dài đang tạo gánh nặng lớn đối với các hộ gia đình Mỹ và Fed sẽ tiếp tục theo đuổi các chính sách cần thiết để khôi phục sự ổn định về giá. Phát biểu tại Washington hồi tháng trước, ông Warsh cho biết: "Mức giá duy trì ở ngưỡng cao trong thời gian dài đang là gánh nặng đối với người dân Mỹ. Ủy ban này sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để khôi phục sự ổn định của giá cả." Triển vọng còn nhiều bất định. Các nhà kinh tế nhận định nền kinh tế Mỹ hiện đang đứng trước hai lực kéo trái chiều. Một mặt, đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo và thị trường lao động ổn định tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng. Mặt khác, lạm phát quay trở lại cùng nguy cơ Fed phải siết chặt chính sách tiền tệ có thể làm suy yếu hoạt động tiêu dùng và đầu tư trong những tháng tới. Bên cạnh đó, nếu tình hình địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp và giá dầu duy trì ở mức cao, áp lực lạm phát có thể kéo dài hơn dự kiến, buộc Fed phải duy trì lãi suất cao trong thời gian lâu hơn. Điều này sẽ khiến triển vọng tăng trưởng của kinh tế Mỹ trong nửa cuối năm 2026 đối mặt với nhiều thách thức hơn so với kỳ vọng trước đó.