Houthi và Iran tìm cách thu phí tàu thuyền tại Bab el-Mandeb: Điểm nóng mới đe dọa thương mại và an ninh năng lượng toàn cầu

Bab el-Mandeb – eo biển chiến lược nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương – đang đứng trước nguy cơ trở thành tâm điểm căng thẳng mới tại Trung Đông khi lực lượng Houthi ở Yemen bị cáo buộc phối hợp với Iran nhằm áp đặt các khoản phí đối với tàu thương mại quốc tế đi qua khu vực này. Động thái trên được giới chức Yemen cảnh báo có thể làm rung chuyển một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, đồng thời mở rộng cuộc khủng hoảng an ninh hàng hải vốn đã leo thang tại eo biển Hormuz. Ngày 29/7, Bộ trưởng Thông tin của Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, ông Moammar al-Eryani, cho biết các thông tin tình báo mới nhất xác nhận lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã trực tiếp tham gia thiết kế và hỗ trợ triển khai kế hoạch thu phí tàu thuyền tại Bab el-Mandeb do Houthi thực hiện. Theo ông, mô hình này được xây dựng tương tự như những tuyên bố gây tranh cãi của Tehran về việc thu phí hoặc kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.

Bab el-Mandeb – “Cánh cổng nước mắt” của thương mại toàn cầu. Bab el-Mandeb trong tiếng Arab có nghĩa là "Cánh cổng nước mắt" (Gate of Tears), là một trong những tuyến đường biển chiến lược nhất thế giới. Eo biển hẹp này nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, đóng vai trò huyết mạch đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu. Mỗi năm, hàng chục nghìn tàu thương mại và tàu chở dầu đi qua khu vực này, vận chuyển hàng triệu thùng dầu thô cùng khối lượng hàng hóa khổng lồ đến các thị trường quốc tế. Trong bối cảnh eo biển Hormuz liên tục đối mặt với các mối đe dọa quân sự và nguy cơ phong tỏa, Bab el-Mandeb đã trở thành tuyến vận tải thay thế quan trọng đối với nhiều quốc gia xuất khẩu năng lượng tại Vùng Vịnh. Tuy nhiên, nếu lực lượng Houthi thực sự áp dụng cơ chế thu phí bắt buộc đối với các tàu đi qua khu vực, đây sẽ là lần đầu tiên một nhóm vũ trang phi nhà nước tìm cách biến một tuyến hàng hải quốc tế thành công cụ gây áp lực chính trị và tạo nguồn tài chính phục vụ cho các hoạt động quân sự của mình.

Yemen cáo buộc Iran đứng sau kế hoạch. Theo Bộ trưởng Thông tin Yemen, các dữ liệu tình báo thu thập được cho thấy IRGC không chỉ đóng vai trò cố vấn quân sự mà còn trực tiếp tham gia xây dựng cơ chế vận hành hệ thống thu phí tại Bab el-Mandeb. Ông Moammar al-Eryani nhận định: "Đây là một bước leo thang cực kỳ nguy hiểm nhằm biến một trong những hành lang hàng hải chiến lược nhất thế giới thành nguồn tài trợ thường xuyên cho các hoạt động quân sự và khủng bố của lực lượng dân quân." Chính phủ Yemen cho rằng động thái này là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Iran nhằm mở rộng ảnh hưởng địa chính trị thông qua việc kiểm soát hoặc gây sức ép lên các tuyến vận tải biển trọng yếu của thế giới. Nếu cáo buộc này được xác thực, Iran sẽ bị xem là đang tạo ra hai điểm nghẽn chiến lược đối với thương mại toàn cầu: eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb – hai cửa ngõ hàng hải có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng quốc tế. Hormuz bị phong tỏa, Bab el-Mandeb trở thành mục tiêu tiếp theo? Trong nhiều tháng qua, căng thẳng tại eo biển Hormuz đã leo thang nghiêm trọng sau hàng loạt vụ tấn công, đe dọa và các biện pháp kiểm soát hàng hải liên quan đến Iran. Hormuz là tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng một phần đáng kể lượng dầu xuất khẩu toàn cầu phải đi qua. Việc tuyến đường này bị gián đoạn đã ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xuất khẩu dầu của các quốc gia vùng Vịnh, đặc biệt là Saudi Arabia. Riyadh được cho là đã phải tìm kiếm các phương án vận chuyển thay thế nhằm đảm bảo dòng chảy năng lượng không bị ngắt quãng. Trong bối cảnh đó, Bab el-Mandeb trở thành tuyến đường chiến lược có ý nghĩa sống còn đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô sang châu Âu và nhiều thị trường quốc tế. Nếu Houthi kiểm soát hoặc áp đặt các khoản phí đối với tàu thuyền đi qua khu vực này, chi phí vận tải biển toàn cầu có thể tăng mạnh, kéo theo nguy cơ giá dầu leo thang và gây ra những tác động dây chuyền đối với nền kinh tế thế giới. Các chuyên gia an ninh hàng hải cũng cảnh báo rằng việc một nhóm vũ trang kiểm soát hoạt động lưu thông trên tuyến hàng hải quốc tế có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, làm suy yếu luật pháp quốc tế và đe dọa quyền tự do hàng hải được cộng đồng quốc tế công nhận.

Căng thẳng quân sự lan rộng tại Trung Đông. Cùng ngày xuất hiện các cáo buộc liên quan đến Bab el-Mandeb, Mỹ và Saudi Arabia đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các thành viên của một liên minh bán quân sự tại Iraq, trong đó có nhiều nhóm thân Iran. Theo các nguồn tin từ Iraq, các cuộc tấn công đã khiến ít nhất 20 người thiệt mạng. Diễn biến này cho thấy cuộc đối đầu giữa liên minh do Mỹ hậu thuẫn và mạng lưới các lực lượng thân Iran đang ngày càng mở rộng trên nhiều mặt trận, từ Iraq, Yemen cho đến các tuyến hàng hải quốc tế. Saudi Arabia trước đó cũng đã tiến hành nhiều chiến dịch quân sự nhằm vào các vị trí của Houthi sau khi lực lượng này liên tục đe dọa hoạt động vận tải biển tại Biển Đỏ. Việc Houthi tìm cách thiết lập cơ chế thu phí tàu thuyền được xem là bước đi có thể làm gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa các cường quốc khu vực và quốc tế. Nguy cơ đối với kinh tế toàn cầu. Bab el-Mandeb không chỉ là vấn đề của Trung Đông mà còn là lợi ích chung của nền kinh tế thế giới. Tuyến đường này đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, từ dầu mỏ, khí đốt cho đến hàng tiêu dùng. Nếu tình hình tiếp tục leo thang, các công ty vận tải biển có thể buộc phải chuyển hướng tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng của châu Phi, làm tăng đáng kể thời gian vận chuyển, chi phí nhiên liệu và phí bảo hiểm hàng hải. Điều này sẽ gây áp lực lớn lên giá cả hàng hóa quốc tế trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu vẫn đang đối mặt với nhiều bất ổn. Việc Bab el-Mandeb trở thành điểm nóng mới tại Trung Đông đang làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về an ninh hàng hải quốc tế. Nếu các tuyến đường chiến lược của thế giới lần lượt bị quân sự hóa hoặc trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị, thương mại toàn cầu có thể phải đối mặt với một giai đoạn đầy biến động chưa từng có trong nhiều thập kỷ qua.