FIFA muốn bán tới 20% quyền thương mại World Cup: Cuộc cách mạng tài chính hay nguy cơ đánh mất “linh hồn” bóng đá thế giới?

Giải vô địch bóng đá thế giới (World Cup) – sự kiện thể thao được xem là danh giá và có sức ảnh hưởng lớn nhất hành tinh – đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) công bố kế hoạch cho phép các nhà đầu tư bên ngoài mua cổ phần trong công ty quản lý các quyền thương mại của giải đấu. Động thái này ngay lập tức làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ từ nhiều tổ chức bóng đá hàng đầu thế giới, đặc biệt là Liên đoàn Bóng đá châu Âu (UEFA), khi nhiều ý kiến cho rằng FIFA đang cố gắng "thương mại hóa quá mức" World Cup và biến giải đấu danh giá nhất của bóng đá trở thành một tài sản có thể mua bán.

FIFA đang muốn làm gì với World Cup? Ngày 28/7, FIFA chính thức thông báo kế hoạch thành lập một công ty con mang tên FIFA Forward Enterprises (FFE), đơn vị sẽ chịu trách nhiệm quản lý và khai thác các hoạt động thương mại liên quan đến World Cup cùng nhiều tài sản giá trị khác của FIFA. Theo kế hoạch, FIFA sẽ kêu gọi khoảng 4,2 tỷ USD vốn đầu tư từ các tổ chức và quỹ đầu tư bên ngoài. Mức huy động vốn này đồng nghĩa với việc FIFA Forward Enterprises được định giá lên tới 20 tỷ USD – một con số khổng lồ cho thấy giá trị thương mại ngày càng tăng của World Cup. Các nhà đầu tư sẽ có cơ hội sở hữu tối đa 20% cổ phần của công ty mới, trong khi FIFA vẫn nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với hoạt động điều hành và các quyết định chiến lược. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino cho rằng đây là bước đi cần thiết để đưa bóng đá thế giới bước sang giai đoạn phát triển mới. Ông nhấn mạnh rằng World Cup đã trở thành một trong những thương hiệu thể thao có giá trị nhất toàn cầu, thu hút hàng tỷ người xem và tạo ra doanh thu khổng lồ từ bản quyền truyền hình, tài trợ thương mại và các hoạt động kinh doanh liên quan. "Một số lĩnh vực của bóng đá đã chuyển hóa sức hút đó thành những giá trị thương mại đáng kinh ngạc. Chúng tôi muốn tiếp tục phát triển điều đó để mang lại lợi ích cho toàn bộ nền bóng đá thế giới," ông Infantino tuyên bố. World Cup đã trở thành "mỏ vàng" của FIFA. Trong nhiều năm qua, World Cup là nguồn thu lớn nhất của FIFA. Chỉ tính riêng các kỳ World Cup gần đây, FIFA đã thu về hàng tỷ USD từ các hợp đồng tài trợ, quảng cáo và bản quyền phát sóng. Sau thành công thương mại của kỳ World Cup gần nhất, FIFA nhận thấy vẫn còn rất nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết. Việc thành lập FIFA Forward Enterprises được xem là nỗ lực nhằm biến World Cup thành một "cỗ máy kinh doanh" hoạt động chuyên nghiệp hơn, tương tự mô hình mà nhiều giải thể thao lớn của Mỹ đang áp dụng. Theo kế hoạch của ông Infantino, nguồn vốn mới sẽ giúp FIFA mở rộng hoạt động thương mại trên phạm vi toàn cầu, đầu tư nhiều hơn vào các chương trình phát triển bóng đá tại những quốc gia có nền bóng đá còn non trẻ. FIFA cũng cam kết rằng toàn bộ lợi nhuận từ World Cup cuối cùng sẽ được tái đầu tư cho sự phát triển của bóng đá thế giới.

Vì sao kế hoạch này gây tranh cãi? Mặc dù FIFA khẳng định đây là một cuộc cải tổ nhằm thúc đẩy tăng trưởng dài hạn, nhưng giới chuyên môn cho rằng kế hoạch này đang tạo ra tiền lệ chưa từng có trong lịch sử bóng đá. Mối lo ngại lớn nhất nằm ở việc các nhà đầu tư tư nhân có thể gây ảnh hưởng đến cách thức tổ chức và khai thác thương mại của World Cup. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng khi một phần quyền lợi kinh tế của giải đấu thuộc về các nhà đầu tư tài chính, mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận có thể sẽ trở thành ưu tiên hàng đầu. Điều này có nguy cơ làm thay đổi bản chất của World Cup – vốn được xem là tài sản chung của cộng đồng bóng đá toàn cầu chứ không phải một sản phẩm thương mại đơn thuần. UEFA là tổ chức phản ứng gay gắt nhất trước đề xuất của FIFA. Trong tuyên bố chính thức, UEFA cho biết: "Linh hồn và hệ thống quản trị của bóng đá không phải là tài sản để mua bán, đặc biệt khi không có bất kỳ sự minh bạch nào về việc ai sẽ được hưởng lợi về mặt tài chính." UEFA cũng khẳng định không một cá nhân hay tổ chức nào thực sự "sở hữu" bóng đá thế giới, do đó FIFA không có quyền biến World Cup thành tài sản để bán cổ phần cho các nhà đầu tư. Cuộc đối đầu giữa FIFA và UEFA ngày càng căng thẳng. Mâu thuẫn giữa FIFA và UEFA vốn đã tồn tại trong nhiều năm qua liên quan đến quyền lực và lợi ích thương mại của các giải đấu quốc tế. FIFA dưới thời ông Gianni Infantino đã liên tục mở rộng quy mô các giải đấu như World Cup cấp câu lạc bộ, tăng số đội tham dự World Cup nam và nữ, đồng thời đẩy mạnh khai thác các nguồn doanh thu mới. Trong khi đó, UEFA lo ngại rằng FIFA đang ngày càng tập trung quá nhiều quyền lực và biến các giải đấu của mình thành công cụ tạo ra lợi nhuận. Trong tuyên bố được đưa ra hôm thứ Tư, UEFA tiếp tục chỉ trích FIFA: "FIFA không thể tiếp tục sử dụng môn thể thao của chúng ta để làm giàu cho chính họ và những người thân cận. Chúng ta hoàn toàn có thể phát triển bóng đá theo cách đúng đắn hơn." Tuyên bố này được xem là một trong những chỉ trích mạnh mẽ nhất mà UEFA từng dành cho ban lãnh đạo FIFA.

Donald Trump có liên quan? Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất của thương vụ là sự xuất hiện của các nhân vật có mối liên hệ với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Quỹ đầu tư Thrive Capital được cho là một trong những đơn vị đứng sau kế hoạch đầu tư vào FIFA Forward Enterprises. Quỹ này do Joshua Kushner sáng lập, em trai của Jared Kushner – con rể của ông Donald Trump. Trong những năm gần đây, mối quan hệ thân thiết giữa Chủ tịch FIFA Gianni Infantino và Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần thu hút sự chú ý của giới truyền thông quốc tế, đặc biệt trong thời gian diễn ra World Cup. Bên cạnh đó, ngân hàng đầu tư JPMorgan Chase cũng được FIFA thuê để tư vấn và quản lý quá trình huy động vốn cho thương vụ trị giá hàng tỷ USD này. Sự xuất hiện của các định chế tài chính lớn cho thấy FIFA đang nghiêm túc theo đuổi mô hình hoạt động mang màu sắc doanh nghiệp nhiều hơn bao giờ hết. Liệu kế hoạch có được thông qua? Để được phê duyệt chính thức, đề xuất của FIFA phải nhận được sự đồng ý của đa số trong tổng số 211 liên đoàn thành viên trên toàn thế giới, đồng thời được Hội đồng FIFA gồm 37 thành viên thông qua. Mặc dù UEFA là tổ chức có tiếng nói rất lớn trong bóng đá thế giới, nhưng các quốc gia châu Âu chỉ chiếm một phần trong số các thành viên có quyền biểu quyết. Điều đáng chú ý là FIFA hiện hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận và thường xuyên phân phối nguồn tài trợ phát triển bóng đá cho các liên đoàn thành viên. Theo kế hoạch mới, ông Gianni Infantino dự định cho phép các liên đoàn thành viên tiếp cận khoản hỗ trợ tài chính một lần có thể lên tới 20 triệu USD nếu đề xuất được thông qua. Nhiều chuyên gia tài chính thể thao cho rằng đây có thể là lợi thế quan trọng giúp FIFA nhận được sự ủng hộ từ các quốc gia có nền bóng đá nhỏ và phụ thuộc vào nguồn tài trợ phát triển từ FIFA. Giáo sư tài chính bóng đá Kieran Maguire nhận định: "FIFA dưới thời Gianni Infantino cung cấp rất nhiều tiền cho các quốc gia nhỏ, và đổi lại họ thường bỏ phiếu để ông tái đắc cử chức Chủ tịch FIFA." World Cup sẽ thay đổi như thế nào? Nếu kế hoạch được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử, quyền lợi thương mại của World Cup được mở cửa cho các nhà đầu tư bên ngoài tham gia sở hữu. Giới chuyên môn cho rằng quyết định này có thể tạo ra một kỷ nguyên mới trong ngành công nghiệp bóng đá toàn cầu, nơi các giải đấu lớn ngày càng vận hành giống như những tập đoàn giải trí trị giá hàng chục tỷ USD. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của môn thể thao vua: liệu World Cup vẫn sẽ là lễ hội bóng đá dành cho người hâm mộ trên toàn thế giới, hay sẽ dần trở thành một tài sản tài chính được quản lý theo lợi ích của các nhà đầu tư? Cuộc tranh luận giữa phát triển thương mại và bảo tồn các giá trị truyền thống của bóng đá có lẽ mới chỉ bắt đầu. Và kết quả của cuộc bỏ phiếu sắp tới có thể sẽ định hình tương lai của World Cup trong nhiều thập kỷ tới.