Thị trường việc làm ngày càng khắc nghiệt: Hàng nghìn ứng viên tranh nhau một vị trí, CEO khuyên người tìm việc “đừng chỉ nhìn vào những cái tên nổi tiếng”

Nếu bạn đang cảm thấy việc tìm kiếm một công việc mới khó khăn hơn rất nhiều so với vài năm trước, cảm giác đó không phải là tưởng tượng. Thị trường lao động hiện nay thực sự đang trở nên cạnh tranh khốc liệt, khi số lượng ứng viên cho mỗi vị trí tuyển dụng tăng mạnh và những thương hiệu lớn đang thu hút một lượng hồ sơ khổng lồ.
Daniel Chait, CEO của Greenhouse – một trong những nền tảng tuyển dụng phổ biến dành cho doanh nghiệp – đã đưa ra một con số đáng chú ý về tình trạng hiện nay: trên nền tảng của công ty, trung bình có tới 2.539 ứng viên cạnh tranh cho mỗi 10 vị trí tuyển dụng đang mở.
Con số này cho thấy một thực tế khá rõ ràng: vấn đề đôi khi không nằm ở việc bạn không đủ năng lực, mà nằm ở việc bạn đang cạnh tranh trong một “bể ứng viên” quá đông đúc.

Không phải bạn kém, có thể bạn đang nhắm sai công ty

Trong một cuộc trao đổi với Fortune, Daniel Chait đưa ra một lời khuyên khá đơn giản nhưng có thể khiến nhiều người tìm việc phải thay đổi chiến lược: đừng chỉ nộp đơn vào những công ty mà ai cũng biết đến.
Ông cho rằng nhiều ứng viên có xu hướng tập trung vào những cái tên nổi tiếng nhất trong ngành – đặc biệt là những công ty thường xuyên xuất hiện trên báo chí, mạng xã hội hoặc đang được xem là “nơi làm việc trong mơ”.
Ví dụ, nếu muốn làm việc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, một ứng viên có thể ngay lập tức nghĩ đến những công ty như OpenAI hoặc các thương hiệu công nghệ nổi tiếng khác. Nhưng chính sự nổi tiếng đó lại trở thành con dao hai lưỡi.
Khi hàng chục nghìn người cùng có chung suy nghĩ, một vị trí tuyển dụng duy nhất có thể nhanh chóng nhận được một lượng hồ sơ khổng lồ.
Chait khuyên người tìm việc nên bắt đầu từ công việc mà họ thực sự muốn làm, sau đó tìm kiếm những doanh nghiệp ít nổi tiếng hơn nhưng đang thực hiện các công việc tương tự.
Theo ông, chiến lược này có thể giúp ứng viên giảm đáng kể mức độ cạnh tranh mà họ phải đối mặt.

254 ứng viên cho mỗi tin tuyển dụng

Dữ liệu từ Greenhouse cho thấy quy mô của vấn đề không hề nhỏ. Hiện có khoảng 175.000 vị trí việc làm đang được đăng tải trên nền tảng này. Trung bình, mỗi tin tuyển dụng nhận khoảng 254 đơn ứng tuyển.
Đáng chú ý hơn, số lượng hồ sơ mà mỗi nhà tuyển dụng phải xử lý đã tăng khoảng 412% so với trước đây.
Điều đó đồng nghĩa với việc các nhà tuyển dụng không chỉ có nhiều ứng viên hơn, mà còn phải tìm cách lọc qua một lượng hồ sơ ngày càng lớn trong khoảng thời gian hạn chế.
Trong bối cảnh đó, việc sở hữu một bản lý lịch tốt chưa chắc đã đủ. Một ứng viên có năng lực hoàn toàn có thể bị bỏ qua đơn giản vì hồ sơ của họ nằm giữa hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hồ sơ khác.

Những công ty nổi tiếng đang hút phần lớn “cơn lũ” hồ sơ

Theo Chait, sự cạnh tranh cũng không phân bổ đồng đều giữa các doanh nghiệp.
Những công ty có thương hiệu mạnh, thường xuyên xuất hiện trên truyền thông hoặc có lượng người tiêu dùng lớn thường nhận được số lượng đơn ứng tuyển cao hơn rất nhiều so với các doanh nghiệp ít được biết đến.
Một công ty nổi tiếng có thể nhận hàng chục nghìn hồ sơ cho một vị trí. Trong khi đó, một doanh nghiệp khác hoạt động trong cùng lĩnh vực, cung cấp công việc tương tự nhưng ít được công chúng biết đến, có thể chỉ nhận được một phần rất nhỏ số lượng ứng viên.
Vì vậy, lời khuyên quan trọng ở đây là: hãy nhìn xa hơn những cái tên xuất hiện trên mặt báo.
Thay vì dành toàn bộ thời gian để săn những vị trí tại các thương hiệu đình đám, người tìm việc có thể lập danh sách những doanh nghiệp vừa và nhỏ, các công ty B2B hoặc những startup ít được chú ý nhưng đang phát triển mạnh.
Đây có thể là một chiến lược đặc biệt hữu ích đối với những người mới bước vào thị trường lao động.

“Cơn ác mộng tuyển dụng” còn bị AI làm phức tạp hơn

Tìm việc đã khó, nhưng sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang khiến quá trình này trở nên phức tạp hơn nữa.
Ngày càng nhiều ứng viên sử dụng AI để viết CV, thư xin việc và trả lời các câu hỏi tuyển dụng. Điều này giúp họ có thể gửi đơn đến nhiều công ty hơn trong thời gian ngắn.
Nhưng khi hàng loạt ứng viên cùng sử dụng AI để tăng tốc quá trình ứng tuyển, các nhà tuyển dụng lại phải đối mặt với một vấn đề mới: số lượng hồ sơ tăng nhanh nhưng không phải tất cả đều phản ánh chính xác mức độ phù hợp hoặc năng lực thực sự của ứng viên.
Kết quả là một vòng lặp khó khăn hình thành. Ứng viên sử dụng AI để gửi nhiều hồ sơ hơn vì nghĩ rằng cơ hội được chọn sẽ tăng lên. Nhà tuyển dụng sử dụng thêm AI để lọc hồ sơ vì lượng đơn quá lớn. Sau đó, ứng viên lại tiếp tục sử dụng AI để cố gắng vượt qua hệ thống sàng lọc.
Vòng xoáy này khiến cả hai phía đều phải tăng tốc, trong khi quá trình tuyển dụng lại trở nên thiếu tính cá nhân hơn.

Ứng viên còn phải vượt qua những vòng tuyển dụng ngày càng dài

Không chỉ có số lượng ứng viên tăng lên, quá trình tuyển dụng cũng đang trở nên phức tạp hơn ở nhiều doanh nghiệp.
Một số công ty yêu cầu ứng viên tham gia các buổi phỏng vấn kéo dài hàng giờ, thực hiện những bài đánh giá năng lực kéo dài 60–90 phút hoặc thậm chí nhiều hơn.
Có doanh nghiệp còn áp dụng những phương pháp đánh giá khá đặc biệt, từ “coffee cup test” cho đến những câu hỏi phỏng vấn bất ngờ nhằm kiểm tra cách ứng viên phản ứng trước những tình huống không được chuẩn bị trước.
Với ứng viên, điều này đồng nghĩa với việc tìm việc không còn đơn giản là gửi CV rồi chờ điện thoại. Họ có thể phải dành nhiều giờ cho từng cơ hội, trong khi vẫn không có gì đảm bảo rằng mình sẽ nhận được lời mời làm việc.

Gen Z là một trong những nhóm chịu áp lực lớn nhất

Những người trẻ mới bước vào thị trường lao động đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi tình trạng này.
Khoảng một phần năm Gen Z trên toàn cầu được phân loại là “NEET” – những người trẻ không có việc làm, không đi học và cũng không tham gia đào tạo.
Tại Anh, tình hình thậm chí còn gây chú ý hơn. Trong năm trước, hơn 1,2 triệu đơn ứng tuyển đã được gửi cho chưa đến 17.000 vị trí dành cho sinh viên mới tốt nghiệp.
Điều đó cho thấy khoảng cách giữa số lượng người trẻ muốn bước vào thị trường lao động và số lượng vị trí phù hợp dành cho họ đang ngày càng lớn.
Các nhà kinh tế của Goldman Sachs cũng từng cảnh báo rằng khó khăn trong tuyển dụng đối với Gen Z là một vấn đề thực tế, đặc biệt khi tự động hóa và AI có khả năng tiếp tục gây sức ép lên những công việc cấp đầu vào.

Một tờ giấy viết tay có thể tạo ra khác biệt?

Trong một thị trường mà phần lớn ứng viên đang sử dụng các công cụ kỹ thuật số để tăng tốc quá trình tìm việc, đôi khi những hành động tưởng như lỗi thời lại có thể giúp một ứng viên nổi bật.
Một số nhà tuyển dụng cho rằng một lời cảm ơn hoặc ghi chú được viết riêng cho người phỏng vấn có thể tạo ấn tượng tích cực, đặc biệt vì ngày càng ít ứng viên thực sự dành thời gian làm điều này.
Điểm quan trọng không nằm ở bản thân tờ giấy, mà ở thông điệp phía sau: ứng viên đã dành thời gian để tạo ra một tương tác mang tính cá nhân thay vì chỉ gửi thêm một hồ sơ giống hàng trăm hồ sơ khác.

Đừng chờ tin tuyển dụng – hãy xây dựng quan hệ

Một chiến lược khác đang được nhiều CEO nhấn mạnh là networking – xây dựng mạng lưới quan hệ nghề nghiệp.
Sanjay Beri, CEO của Netskope, từng nói với Fortune rằng một trong những cách đáng tin cậy để tìm được việc trong thị trường hiện nay là đôi khi bỏ qua việc nộp đơn trực tiếp và tìm cách kết nối với người đang làm việc bên trong công ty.
Lý do rất đơn giản: không phải mọi cơ hội việc làm đều được đăng công khai.
Một số vị trí có thể được lấp đầy thông qua giới thiệu nội bộ, mạng lưới quan hệ hoặc những cuộc trò chuyện trước khi tin tuyển dụng chính thức xuất hiện.
Đối với những người trẻ, Beri khuyến khích chủ động ra ngoài và mở rộng mạng lưới quan hệ thường xuyên, thậm chí khoảng hai đến ba lần mỗi tuần.
Mục tiêu không nhất thiết phải là lập tức xin việc từ một người mới gặp. Quan trọng hơn là xây dựng mối quan hệ lâu dài, tìm hiểu ngành nghề, trao đổi kinh nghiệm và để người khác biết bạn đang theo đuổi lĩnh vực nào.
Theo thời gian, những mối quan hệ như vậy có thể trở thành nguồn thông tin về những cơ hội mà bạn sẽ không bao giờ nhìn thấy trên các trang tuyển dụng thông thường.

AI có thể lấy đi việc làm, nhưng hiểu AI cũng có thể mở ra cơ hội

Điều tưởng như nghịch lý là: trong khi AI đang khiến nhiều người lo ngại về tương lai việc làm, khả năng sử dụng AI lại đang trở thành một trong những kỹ năng được các doanh nghiệp đánh giá cao.
Arvind Jain, CEO của Glean, cho rằng đây cũng có thể là thời điểm của cơ hội đối với những người biết tận dụng công nghệ.
AI có thể giúp một nhân viên thực hiện nhiều nhiệm vụ nhanh hơn, từ viết phần mềm, xây dựng hệ thống, tạo hình ảnh, sản xuất video cho đến phân tích và xử lý thông tin.
Nhưng điều quan trọng không đơn thuần là “biết dùng ChatGPT” hay một công cụ AI nào đó. Nhà tuyển dụng ngày càng có thể quan tâm đến việc ứng viên thực sự tạo ra được gì với AI.
Một ứng viên có thể nói rằng mình thành thạo AI. Nhưng một ứng viên khác có thể trình bày một dự án cụ thể, cho thấy họ đã sử dụng AI để xây dựng một sản phẩm, tự động hóa một quy trình, tạo một ứng dụng hoặc giải quyết một vấn đề thực tế.
Sự khác biệt nằm ở bằng chứng.

Chiến lược tìm việc có thể cần phải thay đổi

Thị trường lao động hiện nay đang buộc người tìm việc phải suy nghĩ khác về cách họ tìm kiếm cơ hội.
Thay vì gửi hàng trăm hồ sơ một cách đại trà, ứng viên có thể tập trung vào một số chiến lược có tính chủ động hơn: tìm kiếm những công ty ít nổi tiếng nhưng phù hợp với chuyên môn, nghiên cứu kỹ doanh nghiệp trước khi ứng tuyển, xây dựng mạng lưới quan hệ, tạo ra các dự án thực tế để chứng minh năng lực và học cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh số lượng đơn ứng tuyển ngày càng tăng. Khi một nhà tuyển dụng phải lựa chọn giữa hàng trăm ứng viên, một CV chung chung rất dễ bị hòa lẫn.
Ngược lại, một ứng viên có mục tiêu rõ ràng, hiểu doanh nghiệp, có sản phẩm hoặc dự án chứng minh năng lực và có người trong ngành biết đến mình có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể.

Thị trường việc làm khó khăn không có nghĩa là không còn cơ hội

Thực tế là tìm việc hiện nay khó hơn nhiều đối với không ít người. Sự cạnh tranh cao, sự phổ biến của AI, quy trình tuyển dụng kéo dài và sự tập trung ứng viên vào một số thương hiệu nổi tiếng đang khiến con đường tìm việc trở nên gian nan hơn.
Nhưng điều đó cũng cho thấy một bài học quan trọng: không phải lúc nào chiến thắng cũng đến từ việc cạnh tranh ở nơi đông người nhất.
Nếu hàng nghìn ứng viên đang chen nhau trước cánh cửa của một công ty nổi tiếng, có thể vẫn còn hàng chục cánh cửa khác ít người để ý nhưng đang tìm kiếm đúng kỹ năng mà bạn có.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “Tôi phải làm gì để được nhận vào công ty nổi tiếng?”, người tìm việc có thể đặt một câu hỏi khác: “Có bao nhiêu công ty đang cần chính những kỹ năng mà tôi có nhưng chưa được nhiều người biết đến?”
Trong thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, câu hỏi thứ hai có thể mở ra nhiều cơ hội hơn người ta tưởng.