Uống bia, rượu mạnh hay rượu vang: Loại đồ uống có cồn nào gây hại nhiều hơn? Nghiên cứu trên hơn 340.000 người mang đến câu trả lời đáng chú ý

Trong nhiều năm qua, các chuyên gia y tế trên thế giới luôn khuyến cáo rằng uống nhiều rượu bia có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nghiêm trọng, từ tim mạch, ung thư cho đến tổn thương gan và suy giảm tuổi thọ. Tuy nhiên, một câu hỏi vẫn thường xuyên được đặt ra là: tất cả các loại đồ uống có cồn có gây hại như nhau hay không?

Một nghiên cứu quy mô rất lớn vừa được trình bày tại Hội nghị Khoa học thường niên của American College of Cardiology (ACC.26) đã mang đến những bằng chứng mới về vấn đề này. Sau khi theo dõi hơn 340.000 người trưởng thành tại Vương quốc Anh trong thời gian trung bình hơn 13 năm, các nhà khoa học nhận thấy rằng không chỉ lượng rượu bia tiêu thụ mà chính loại đồ uống có cồn cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ tử vong và sức khỏe lâu dài.
Kết quả nghiên cứu tiếp tục củng cố quan điểm rằng uống càng ít rượu bia càng tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, ở những người uống với lượng thấp hoặc trung bình, rượu vang, bia, cider và rượu mạnh lại cho thấy những xu hướng ảnh hưởng khác nhau.

Nghiên cứu quy mô lớn kéo dài hơn một thập kỷ

Để tìm hiểu mối liên hệ giữa việc sử dụng đồ uống có cồn và nguy cơ tử vong, nhóm nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ 340.924 người trưởng thành tham gia dự án UK Biobank trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2022.
Ngay từ khi bắt đầu tham gia nghiên cứu, mỗi người đều hoàn thành bảng khảo sát chi tiết về chế độ ăn uống cũng như thói quen sử dụng rượu bia. Dựa trên lượng cồn nguyên chất tiêu thụ mỗi ngày và mỗi tuần, các nhà khoa học chia người tham gia thành nhiều nhóm khác nhau, từ hầu như không uống đến uống rất nhiều.
Để dễ hình dung, một lon bia khoảng 355 ml, một ly rượu vang khoảng 150 ml hoặc một ly rượu mạnh khoảng 45 ml đều chứa khoảng 14 gram cồn nguyên chất.
Các nhà nghiên cứu phân loại:
Người hầu như không uống hoặc chỉ uống rất ít (dưới 20 gram cồn mỗi tuần). Người uống ít. Người uống ở mức trung bình. Người uống nhiều.
Sau đó, họ tiếp tục theo dõi tình trạng sức khỏe của những người này trong hơn 13 năm, ghi nhận các trường hợp tử vong do mọi nguyên nhân, bệnh tim mạch cũng như ung thư.
Quy mô rất lớn cùng thời gian theo dõi kéo dài giúp nghiên cứu có độ tin cậy thống kê cao hơn so với nhiều nghiên cứu trước đây.

Uống nhiều rượu bia luôn làm tăng nguy cơ tử vong

Một trong những kết quả rõ ràng nhất của nghiên cứu là những người uống nhiều rượu bia có nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể so với nhóm gần như không uống.
Cụ thể:
Nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân tăng khoảng 24%. Nguy cơ tử vong do ung thư tăng khoảng 36%. Nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch tăng khoảng 14%.
Điều này phù hợp với rất nhiều nghiên cứu trước đây, cho thấy việc tiêu thụ lượng lớn đồ uống có cồn trong thời gian dài gây ảnh hưởng tiêu cực đến gần như toàn bộ cơ thể.
Rượu bia có thể làm tăng huyết áp, thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính, gây tổn thương gan, ảnh hưởng đến não bộ và làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư như ung thư gan, thực quản, đại trực tràng hay ung thư vú.

Khi uống ít hoặc vừa phải, loại đồ uống bắt đầu tạo nên sự khác biệt

Điểm đáng chú ý nhất của nghiên cứu nằm ở nhóm những người chỉ uống lượng thấp hoặc trung bình.
Nếu trước đây nhiều người chỉ quan tâm đến việc uống bao nhiêu, nghiên cứu mới cho thấy loại đồ uống mà họ lựa chọn cũng có thể liên quan đến mức độ rủi ro khác nhau.
Theo kết quả phân tích, những người chủ yếu uống bia, cider hoặc rượu mạnh vẫn có nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể so với nhóm hầu như không uống.
Ngược lại, những người chủ yếu uống rượu vang lại cho thấy nguy cơ thấp hơn trong một số chỉ số sức khỏe, đặc biệt là đối với bệnh tim mạch.

Rượu vang có liên quan đến nguy cơ tử vong vì tim mạch thấp hơn

Một phát hiện đáng chú ý là những người uống rượu vang ở mức trung bình có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn khoảng 21% so với nhóm gần như không uống.
Trong khi đó, chỉ cần sử dụng bia, cider hoặc rượu mạnh ở mức thấp cũng đã ghi nhận nguy cơ tử vong do tim mạch cao hơn khoảng 9%.
Điều này không đồng nghĩa với việc rượu vang là một loại đồ uống "tốt cho sức khỏe".
Thay vào đó, nghiên cứu chỉ cho thấy trong nhóm những người đã uống rượu, rượu vang có xu hướng liên quan đến kết quả sức khỏe khả quan hơn so với các loại đồ uống có cồn khác.

Vì sao rượu vang lại cho kết quả khác?

Các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều giả thuyết để giải thích sự khác biệt này.
Đầu tiên là thành phần của rượu vang, đặc biệt là rượu vang đỏ.
Loại đồ uống này chứa nhiều hợp chất thực vật như polyphenol, flavonoid và các chất chống oxy hóa, trong đó nổi tiếng nhất là resveratrol.
Các hợp chất này từ lâu đã được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ sức khỏe tim mạch thông qua việc giảm stress oxy hóa, cải thiện chức năng mạch máu và giảm phản ứng viêm.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng lượng các chất này trong rượu vang không quá lớn và không nên xem đây là lý do để bắt đầu uống rượu.

Lối sống có thể là yếu tố quan trọng hơn cả

Ngoài thành phần hóa học của đồ uống, nhóm nghiên cứu cho rằng lối sống có thể đóng vai trò rất lớn.
Những người uống rượu vang thường có xu hướng:
Ăn nhiều rau củ và trái cây hơn. Tiêu thụ nhiều cá và dầu ô liu hơn. Có chất lượng dinh dưỡng tổng thể tốt hơn. Có mức thu nhập và trình độ học vấn cao hơn. Tập thể dục thường xuyên hơn. Hút thuốc ít hơn.
Bên cạnh đó, rượu vang thường được uống trong bữa ăn với lượng vừa phải.
Trong khi đó, bia và rượu mạnh thường được sử dụng trong các buổi tiệc, quán bar hoặc những dịp tụ tập, nơi lượng cồn tiêu thụ có xu hướng cao hơn và đi kèm với nhiều hành vi không lành mạnh khác.
Chính sự khác biệt về phong cách sống này có thể góp phần giải thích vì sao kết quả giữa các nhóm đồ uống không giống nhau.

Không nên hiểu sai rằng rượu vang có lợi cho sức khỏe

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng kết quả nghiên cứu không có nghĩa rượu vang là một "thực phẩm bảo vệ sức khỏe".
Đây chỉ là nghiên cứu quan sát.
Nó cho thấy mối liên hệ giữa các kiểu uống rượu và sức khỏe chứ không chứng minh được rượu vang trực tiếp giúp kéo dài tuổi thọ hoặc bảo vệ tim mạch.
Nhiều yếu tố khác như chế độ ăn uống, điều kiện kinh tế, mức độ vận động, thói quen hút thuốc, chất lượng chăm sóc y tế và di truyền đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Những hạn chế cần lưu ý

Mặc dù sở hữu quy mô rất lớn, nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế.
Thứ nhất, lượng rượu bia được xác định dựa trên thông tin do người tham gia tự khai báo khi bắt đầu nghiên cứu.
Trong thực tế, thói quen uống rượu có thể thay đổi theo thời gian, nhưng nghiên cứu không thể phản ánh đầy đủ những thay đổi này.
Thứ hai, đây là nghiên cứu quan sát nên không thể khẳng định nguyên nhân – kết quả.
Nói cách khác, không thể kết luận chắc chắn rằng chỉ riêng loại đồ uống có cồn đã tạo ra sự khác biệt về nguy cơ tử vong.
Ngoài ra, những người tham gia UK Biobank nhìn chung có xu hướng khỏe mạnh hơn dân số nói chung, vì vậy kết quả có thể không hoàn toàn đại diện cho toàn bộ cộng đồng.

Thông điệp quan trọng nhất vẫn là uống càng ít càng tốt

Dù phát hiện ra sự khác biệt giữa các loại đồ uống, các nhà khoa học cho rằng điều quan trọng nhất mà nghiên cứu mang lại không phải là khuyến khích chuyển từ bia sang rượu vang.
Thông điệp cốt lõi vẫn không thay đổi:
Giảm lượng rượu bia tiêu thụ vẫn là lựa chọn tốt nhất để bảo vệ sức khỏe.
Đối với những người đã có bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh gan, tăng huyết áp hoặc các bệnh mạn tính khác, nguy cơ từ rượu bia có thể còn cao hơn đáng kể so với dân số nói chung.

Thay đổi nhỏ trong thói quen hôm nay có thể tạo khác biệt lớn trong tương lai

Nghiên cứu trên hơn 340.000 người một lần nữa cho thấy tác động của rượu bia đối với sức khỏe phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây. Không chỉ số lượng, mà loại đồ uống, cách uống và lối sống đi kèm đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ bệnh tật và tuổi thọ.
Tuy vậy, kết quả này không nên được hiểu là "uống rượu vang để sống lâu hơn". Thay vào đó, nó nhấn mạnh rằng những người lựa chọn rượu vang thường đi kèm với nhiều thói quen sống lành mạnh hơn, và chính những yếu tố đó có thể góp phần tạo nên sự khác biệt.
Đối với phần lớn mọi người, lời khuyên của giới chuyên môn vẫn rất rõ ràng: nếu đang uống rượu bia, hãy giới hạn lượng tiêu thụ ở mức thấp nhất có thể; nếu không uống, không có lý do sức khỏe nào để bắt đầu. Một chế độ ăn cân bằng, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, không hút thuốc và kiểm soát các bệnh mạn tính vẫn là những yếu tố có tác động lớn hơn nhiều đến tuổi thọ so với việc lựa chọn giữa một ly bia hay một ly rượu vang.
Trong bối cảnh tỷ lệ bệnh tim mạch và ung thư vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới, những quyết định nhỏ trong lối sống hằng ngày có thể tạo nên khác biệt lớn cho sức khỏe trong nhiều năm sau này.